मुन्धुमी संस्कारमा मानिसको मृत्यु पश्चात दफन गरिन्छ । कसै–कसैको व्यक्तिगत ईच्छा अनुरुप चितामा राखेर अग्नि दिने चलन पनि छ । दफन गर्ने ठाउँसम्म पु¥याउनलाई हरियो बाँसको घारो बनाइन्छ । सम्पूर्ण घरपरिवारको सदस्य, दाजुभाई तथा छरछिमेक भेला भइसकेपछि शवलाई काँचो धागोले बुन बाँधिन्छ र दैलोको सिधा तर्साइन्छ र पालै पालोघरपरिवार आफन्तले चोखो जाँड (चोखोखाचा) देब्रे हातले हरियो (चाछुवा) पातको सहायताले (भएसम्म वाही बाग्वा) तीन–तीन पटक मुखमा हालिन्छ । त्यसपछि कात्रोमा बेरेर घारोमा राखिन्छ र कात्रोकै टुक्राले तीन ठाउँमा बाँधिन्छ र सागरमा लैजानलाई ठिक्क पारिन्छ । घरभित्रबाट भुटेको अलिकति भातसँग कुखुराको चल्ला हतियार प्रयोग नगरी पछारेर मारी खुट्टाले टेकेर च्यातेर पकाई राखिन्छ । त्यसै गरी आगो पनि निकालिन्छ अनि चोयाको सहायताले तयार पारिएको थैली जसमा एक माना चामल र उल्टो ढुब्ग्रोमा जाँड राखिन्छ । यसरी सम्पूर्ण सामाग्री तयारी अवस्थामा रहेपछि सबैभन्दा अगाडी आगो बोक्ने त्यसपछि अन्य सामाग्रीहरु अघि लगाएर शव पनि हिडाइन्छ । तोकिएको स्थानमा पुगी उचित भाग छनौट गरी ।।।मुन्धुम’ फलाक्दै एक दुई पैसा राखी खाल्डो खन्न शुरु गरिन्छ । खाल्डो खन्दा शीर उत्तर र पाउँ दक्षिणतिर पर्ने गरी खन्नु पर्छ । खाल्डो खनिसकेपछि त्यसमा मृतकले प्रयोग गर्ने विशेष गरी मृतकको पृय सामाग्री मुलतः कपडाहरुमा त्यसमा सबै राखिन्छ । यसरी खाल्डोमा मृतकले प्रयोग गरेका सामाग्री त राख्न सकिन्छ तर सुनचाँदी जस्ता बहुमुल्य चिजहरु कहिल्यै पनि राख्नु हुन्न । खाल्डोमा राखिसकेपछि मृतकको शरीरमा रहेको कपडा काटिदिनु पर्छ विशेष गरी तुनाहरु काटिदिनु पर्छ । दुई ओटा नमूना भ¥याङ्ग (एउटा सुल्टो र उल्टो) बनाई जसमध्ये उल्टो चाँही त्यही छोडिन्छ । त्यसको अर्थ मलामीहरुको सातो फर्काएको
हो । अन्तमाः ढुङ्गाको ढकनी लगाएर कोरा बस्ने लगायत परिवारको माछेले देब्रे हातले तीन पटक मट्टि दिनु पर्छ र त्यसपश्चात क्रमशः सबै मलामीले पनि मट्टि दिनु पर्छ । अनि माटोले पूर्ण रुपले पुरेर त्यसमाथि वरिपरी उल्टो भाटाले बारेर घरको नमूना बनाई छोडी जानुपर्छ ।